1. ಪೀಠಿಕೆ: ತುಳುನಾಡ ದೀಪಾವಳಿ
ದೀಪಾವಳಿ ಪಂಡ ಇಡೀ ಭಾರತೊಡು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪರ್ಬ ಆಂಡಲಾ, ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಉಂದೆಕ್ಕ್ 'ತುಡರ್ ಪರ್ಬ' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಉಂದು ಬಲ್ ಬರೀಕ್ ದೀಪ ದೀಪುನ ಪರ್ಬ ಅತ್ತ್, ಉಂದು ಕೃಷಿ, ಪೆತ್ತದ ಪೂಜೆ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಮಣ್ಣ್ದ ರಾಜೆ ಆಯಿನ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿನ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಪರ್ಬ.
Deepavali is a festival celebrated all over India, but in Tulunadu it is called 'Tudar Parba'. For Tulu people, this is not just a festival of lights, but a festival of agriculture, cow worship, and inviting King Bali.ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್ (King Bali)
ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಮನ ದೇವೆರ್ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿನ್ ಪಾತಾಳೊಗು ತಾರ್ದ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಆಂಡ ತುಳುನಾಡ್ದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಬಲಿ ರಕ್ಕಸೆ ಅತ್ತ್, ಆರ್ ಈ ಮಣ್ಣ್ದದ ಮಲ್ಲ ರಾಜೆ. ಬಲಿ ರಾಜೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಈ ನಾಡ್ಡ್ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಬೊಕ್ಕ ಸಮೃದ್ಧಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬುವೆರ್.
2. ಗೂಡು ದೀಪ: ಆಕಾಶ ದೀಪದ ಪೊರ್ಲು
ತುಡರ್ ಪರ್ಬದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಪಂಡ 'ಗೂಡು ದೀಪ'. ಉಂದೆನ್ ಆಕಾಶ ದೀಪ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಲಿ ರಾಜೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯೆರೆಗ್ (Ancestors) ದಾರಿ ತೋಜಾಯೆರೆ ಈ ದೀಪನ್ ಆಕಾಶೊಗು ತೋಜುನ ಲೆಕ್ಕ ಎತ್ತರೊಡು ನೇಲಾಡುವೆರ್.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಡು ದೀಪೊಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ 'ಮಂಟಪ'ದ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಬೆದ್ರ್ (Bamboo) ಬೊಕ್ಕ ಬಣ್ಣದ ಕಾಗಜಿಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಕಾಲಡ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ದೀಪೊಲು ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಬೆದ್ರ್ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಗೂಡು ದೀಪೊಗು ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಭಾರೀ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು.
Traditional Goodu Deepas are mostly shaped like a temple 'Mantapa', made of bamboo and colored paper. They are hung high to show the path to King Bali and ancestors.3. ಮೂಜಿ ದಿನತ ಆಚರಣೆಲು (The Three Days)
ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ (ಬೂಡ್ ನೀರ್ ಪರ್ಬ)
ಸುರುತ ದಿನ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ. ಉಂದೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ಡ್ "ಬೂಡ್ ನೀರ್" ಪರ್ಬ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕಾಂಡೆ ಸೂರ್ಯೆ ಲಕ್ಕುನ ದುಂಬು ಲಕ್ಕ್ ದ್, ಮೈಕ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿದ್ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ಡ್ ಮೀಪೊಡು.
ಬಜಿಲ್ (Agel): ಮೀದ್ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ, ಇಲ್ಲದ ಹಿರಿಯಕುಲು ಸೈತಿನಕ್ಲೆಗ್ (Pitru) "ಬಜಿಲ್" (Beaten rice with jaggery) ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ (ಅಂಗಡಿ ಪೂಜೆ)
ರಡ್ಡನೇ ದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ. ಈ ದಿನ ಅಂಗಡಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಲ್ಪುನಕುಲು 'ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ' ಬೊಕ್ಕ 'ಅಂಗಡಿ ಪೂಜೆ' ಮಲ್ಪುವೆರ್.
4. ಮರ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ (ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆ)
ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿದಾನಿ (ಮೂಜಿನೇ ದಿನ) ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆಗ್ 'ಮರ ಪಾಡುನ' ಕ್ರಮ ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು. ಈ ಮರ ಬಲಿ ರಾಜೆ ಬರ್ಪಿನ ಸಂಕೇತ.
ಪಾಲೆದ ಮರ: ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆಗ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ 'ಪಾಲೆದ ಮರ' (Alstonia scholaris) ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಪೆಲತ್ತ ಮರ'ದ ಗೆಲ್ಲ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂತಾಯಿನ ಮರಕ್ಕ್ ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಲೆನ್ ಕಟ್ದ್, ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಂಟಪದ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರದ ಕೊಡಿಟ್ "ತಿಬಿಲೆ" (Coconut shell lamp) ದೀಪೆರ್.
5. ಬಲಿ ಲೆಪ್ಪು: ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆ
ಮರ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂಜೆ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಬಯ್ಯಗ್ ಕತ್ತಲೆ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಬಲಿ ರಾಜೆನ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ ನಡಪುಂಡು. ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆ "ಕೂ..." ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನಗ, ಇಲ್ಲದ ಜೋಕುಲುಲಾ ಸೇರ್ದ್ "ಕೂ..." ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಕೈನ್ ಬಾಯಿಗ್ ದೀದ್ ಸ್ವರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
"ಬಲೀಂದ್ರಾ... ಕೂ... ಕೂ..."
"ಕರ್ಗಲ್ಲ್ ಕಾಯಾನಗ, ಬೊಲ್ಗಲ್ಲ್ ಪೂ ಪೋನಗ"
"ನೆಕ್ಕಿದಡಿಟ್ ಆಟ ಆನಗ, ತುಂಬೆದಡಿಟ್ ಕೂಟ ಆನಗ"
"ಜಾಲ್ ಪಾದೆ ಆನಗ, ಅಲೆಟ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಮುರ್ಕುನಗ"
"ಅಪ್ಪೆ ಮನ್ದ ದಕ್ಕ್ನಗ, ಮಗಲೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೆಪ್ಪುನಗ"
"ಆ ಕಾಲೊಡು ಬಲ ಬಲೀಂದ್ರಾ..."
6. ಕಂಡಗ್ ಪೋದು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ (Kanda Pooje)
ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್ಡ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಕೃಷಿಕೆರ್ ತನ್ಕುಲೆನ ಕಂಡಗ್ (Paddy Field) ಪೋದು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಕೃಷಿಯೇ ತುಳುನಾಡ್ದ ಜೀವಾಳ ಆಯಿನೆರ್ದ್, ಕಂಡದ ಬರಿಟ್ ದೀಪ ದೀದ್ ಬಲಿ ರಾಜೆನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ವಿಧಾನ: ಕಂಡದ ಒಂಜಿ ಕೋಡಿಡ್, ತಡ್ಪೆಡ್ ಬಜಿಲ್, ತಾರಾಯಿ, ಬಾರೆ ಪರ್ಂದ್ ದೀದ್, "ಕೊಲ್ತಿರಿ" (Koltiri) ಅತ್ತ್ಂಡ "ತುಡರ್" (Earthen Lamps) ಪೊತ್ತಾದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. "ಈ ವರ್ಷದ ಲೆಕ್ಕನೆ ಬರ್ಪಿನ ವರ್ಷಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಬುಲೆ ಬರಡ್, ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಬರೋಡ್ಚಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಬಲೀಂದ್ರಡ ಕೇನೊನ್ುವೆರ್.
7. ಗೋ ಪೂಜೆ (Cow Worship)
ತುಳುನಾಡ್ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ಊರು. ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಪೆತ್ತಲೆನ್, ಕಂಜಿಲೆನ್ ಮೀಪಾದ್, ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಯ್ಯಗ್ ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೋಲಿ ಬಜಿಲ್ (ಅವಲಕ್ಕಿ) ಬೊಕ್ಕ ದೋಸೆನ್ ಪೆತ್ತಲೆಗ್ ತಿನ್ಪಾವೆರ್.
8. ತುಡರ್ ಪರ್ಬದ ವಿಶೇಷ ತಿಂಡಿಲು
ಸಜ್ಜಿಗೆ-ಬಜಿಲ್ (Sajjige-Bajil): ತುಳುನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಿಂಡಿ. ಅವಲಕ್ಕಿನ್ ಬೆಲ್ಲ, ತಾರಾಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಕಲಪ್ಪುವೆರ್ (ಬಜಿಲ್), ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ರವೆತ ಉಪ್ಕರಿ (ಸಜ್ಜಿಗೆ) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಂಟೆರ್, ಬಿಲ್ಲವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಗವೀರೆರ್ ಪರ್ಬದಾನಿ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ (Chicken Sukka) ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ ದೋಸೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
9. 2026 ನೇ ಇಸವಿದ ತುಡರ್ ಪರ್ಬ
ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ (2026) ತುಡರ್ ಪರ್ಬದ ದಿನಕುಲು (ಅಂದಾಜ್):
| ದಿನಾಂಕ (Date) | ವಾರ (Day) | ಆಚರಣೆ (Occasion) |
|---|---|---|
| ನವೆಂಬರ್ 8, 2026 | ಐತಾರ (Sunday) | ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ (ಎಣ್ಣೆ ಮೀಪುನವು) |
| ನವೆಂಬರ್ 9, 2026 | ಸೋಮವಾರ (Monday) | ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ) |
| ನವೆಂಬರ್ 10, 2026 | ಅಂಗಾರೆ (Tuesday) | ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ (ಬಲಿ ಲೆಪ್ಪು) |
10. ಮುಕ್ತಾಯ
ತುಡರ್ ಪರ್ಬ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಜೀವಾಳ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಡ್ ಸಿಟಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಕುಲು ಪಟಾಕಿ ಪುಡಾತ್ದ್ ಪರ್ಬ ಮಲ್ತ್ಂಡಲಾ, ಹಳ್ಳಿಡ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಪಾಲೆದ ಮರ ಪಾಡ್ದ್, ಬಲಿ ರಾಜೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್, ಗೂಡು ದೀಪ ನೇಲಾಡದ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ನಮಕ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. "ಬಲೀಂದ್ರೆ ಬತ್ತ್ದ್ ಪೋಯೆ" ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರದ ಒಟ್ಟುಗು ಈ ಪರ್ಬ ಮುಗಿಯುಂಡು.
Source: Tulunada Mahathme Research | Credits: Respected Owners/ Authors